Raziye Kaya Studio

Esbelli Evi Ürgüp’te, Temenni Mahallesi Dolay-1 Sokak 8 numarada, kaya ve taş evlerden oluşan bir konaklama yeri. Evlerin yapım tarihini gösteren yayımlanmış bir belge yok. Otelin kendi tarihçesine göre Süha Ersöz ilk evi 1987’de aldı ve otel 1990’da açıldı. Bugün evler bağımsız kiralık ev olarak çalışıyor.

Instagram’da bu oteli “Ürgüp’teki bu evler Rum evi mi, Türk evi mi?” diye anlatmıştım. Bu yazı aynı hikayenin kaynaklarıyla birlikte uzun hali.

Esbelli Evi Ürgüp’te nerede ve bugün nasıl çalışıyor?

Esbelli Evi, Ürgüp’ün Temenni Mahallesi’nde, Dolay-1 Sokak 8 numarada duruyor ve bugün klasik bir otel olarak değil, ayrı ayrı kiralanan tarihi evler olarak çalışıyor. Otelin resmi sitesine göre Süha Ersöz evleri yıllarca otel olarak işlettikten sonra bağımsız ev kiralamaya geçti. Fiyat ve müsaitlik için doğrudan ev sahibine yazılıyor; evler Airbnb üzerinden de kiralanabiliyor.

Ev sayısı konusunda otelin kendi sitesinde iki farklı bilgi var. Hakkında bölümü yedi kaya ve taş evden söz ediyor. Kurucu bölümü ise Ersöz’ün yaklaşık 25-30 yıl içinde bitişik 12 geleneksel yapıyı satın alıp onardığını yazıyor. İki sayı aynı şeyi saymıyor olabilir, ama site bunu açıklamıyor. Time Out’un 2024 tarihli yazısı da yeri, beş odalı küçük bir han olarak başlayıp kendi yemeğinizi yapabildiğiniz evlerden oluşan bir topluluğa dönüşmüş bir işletme olarak tanıtıyor.

Bazı seyahat rehberlerinde hâlâ kahvaltılı otel düzeni anlatılıyor. Güncel işleyiş için otelin kendi sitesini esas almak gerekiyor.

Esbelli Evi’nin evleri ne zaman yapıldı?

Bu evlerin yapım yılı bilinmiyor; evlere ait bir kitabe, tapu kaydı ya da bilimsel tarihleme yayımlanmış değil. İlk sahiplerine dair yayımlanmış bir kaynak da bulamadım. Bu yüzden yazıda Esbelli Evi’nin evlerine bir tarih vermiyorum.

Bölge için ise bir çerçeve var. Ayşe Budak’ın 2024’te TÜBA-KED’de yayımlanan makalesine göre Kapadokya’da kayaya mekân oyma geleneği Bizans döneminden beri sürüyor, ama günümüze ulaşan konutlar 18. ile 20. yüzyıllar arasında yapılmış. Budak’a göre konut yapımı en çok 19. yüzyıldan 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar yoğunlaşıyor.

Esbelli adı akademik kaynaklarda bir konut adı olarak geçmiyor. Aytülü Dırık ve Pelin Tekinalp’in makalesinde bu ad, Ürgüp’teki Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemi cami ve türbeleri listesinde yer alıyor.

Ürgüp’teki Rum evleri üzerine ne biliniyor?

Ürgüp’te Rumların yaşadığı mahallelerdeki 19. yüzyıl evleri üzerine ayrıntılı bir katalog çalışması var. Dırık ve Tekinalp 2022’de Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi’nde Karağandere, Yenicami, Dutlucami, Duayeri ve Süphanverdi mahallelerindeki 18 evi plan, cephe, süsleme ve malzeme yönünden inceledi. Esbelli Evi bu 18 evin arasında değil.

Makaleye göre Ürgüp’te Hristiyanlar ve Müslümanlar 1923 nüfus mübadelesine kadar birlikte yaşadı. Evlerdeki kitabelerin en eskisi 1851 (H. 1268) tarihli ve 2 numaralı evin balkon cephesinde. En yenisi 1908 tarihli ve 7 numaralı evin iç odalarında, kırık bir yazıtta okunuyor. Arada 1885 ve 1904 tarihli kitabeler de var.

Kitabelerin bir kısmı Rumca. Burada makalenin içinde küçük bir tutarsızlık var: metin iki evdeki Rumca kitabeyi anıyor, bir dipnot ise üç evde Rumca kitabe bulunduğunu söylüyor.

Yapım tekniğinde iki grup çıkıyor. 18 evin altısı kaya oyma ve yığma tekniklerinin birlikte kullanıldığı evler, on ikisi yalnızca yığma. Ana malzeme yerel taş, ahşap ikinci sırada geliyor. Taş süslemede çarkıfelek, palmet ve hayat ağacı motifleri var; gülbezek, papatya tekeri ve figürlü kabartmalar da sayılıyor.

Nüfusun büyüklüğü için TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki Ürgüp maddesine bakılabilir. Mustafa Oflaz, 1889 tarihli Konya Vilâyeti Salnâmesi’ne dayanarak kasabada 5.523’ü Müslüman, 4.120’si Rum olmak üzere 9.643 kişinin yaşadığını yazıyor. Aynı maddeye göre Türkçe konuşan Rum nüfus 1923’ten itibaren mübadele ile Yunanistan’a gönderildi.

Peki bu evler Rum evi mi, Türk evi mi?

Ayşe Budak’a göre ikisi de değil; makale bu evler için “Kapadokya bölgesi geleneksel konut mimarlığı” adını öneriyor. Budak, konutların “Rum konutları” ya da “Türk evi” gibi etnik ve dinî adlarla tanımlanamayacağını yazıyor.

Gerekçelerden biri mübadele. Makalede bu durum şöyle geçiyor: “Rumların konutlarına bölgeye gelen mübadiller yerleştirilmiştir.” Budak, bu yer değişiminin konut mimarisini de etkilediğini belirtiyor. Öbür gerekçe, bölgede ortak yerel usta geleneklerinin sürmesi. Yazara göre etnik ve dinî ayrımların sınırları bu evlerde bulanıklaşıyor.

Dırık ve Tekinalp ise başlığında “Rumların yaşadığı mahallelerde” ifadesini kullanıyor ve bazı motiflerin, örneğin haç ve figürlü bezemenin, Rum konutlarına özgü olduğunun düşünüldüğünü not ediyor. İki çalışma çelişmiyor, farklı sorulara bakıyor: biri evlerin kimlerin mahallesinde durduğunu, öbürü evlerin hangi ortak gelenekten çıktığını anlatıyor.

Şıralık nedir ve Kapadokya evlerinde nerede bulunur?

Şıralık, üzümün ezilip suyunun çıkarıldığı, çoğunlukla bodrum katta, kayaya oyulmuş karanlık bir oda. Dırık ve Tekinalp’e göre içinde farklı boyutlarda, bir delik ya da çörtenle birbirine bağlanan havuzlar bulunuyor. Örneklerin çoğu kaya oyma tekniğiyle, bir köşede ya da duvarda niş gibi yapılmış.

Budak bu düzeni üç parça olarak tarif ediyor: üzüm ezme havuzu, şıra biriktirme çukuru ve ikisini bağlayan kanal. Üzüm ezilen platformun kenarları yükseltilmiş, kanal bazen bir çörtenle devam ediyor. Budak’a göre şıralıklar kayaya oyulabildiği gibi kesme taştan da yapılabiliyor.

Esbelli Evi’nin evlerinde şıralık olup olmadığını bilmiyorum. Otelin yayımlanmış bir kaynağında buna dair bilgi yok.

Esbelli Evi’nde kalırken nelere bakmalı?

Kaldığınız evin alt katına inip kayaya oyulmuş bölümlere bakın. Bir havuz, ona bağlanan bir kanal ve bir çukur görürseniz şıralık düzenine bakıyorsunuz demektir. Bulamazsanız bunu ev sahibine sormak en doğrusu.

Cephelerde ve kapı üstlerinde kitabe ya da taş süsleme arayabilirsiniz. Ürgüp’teki incelenmiş evlerde kitabeler balkon cephesinde, giriş kapısında ve iç odalarda bulunmuş. Esbelli Evi’nin evlerinde böyle bir kitabe olup olmadığı yayımlanmış değil; varsa evin yaşı için en somut ipucu o olur.

Evin bir bölümü kayaya oyulmuş, bir bölümü taşla örülmüş olabilir. Dırık ve Tekinalp’in incelediği evlerde iki teknik çoğu zaman aynı evde birlikte kullanılmış. Ulaşım için şunu bilmekte fayda var: Turkey Travel Planner’a göre Ürgüp merkezine yürüyüş yaklaşık 10 dakika, yokuş yukarı dönüş yaklaşık 25 dakika sürüyor.

Sıkça sorulan sorular

Esbelli Evi otel mi?

Otelin resmi sitesine göre artık klasik bir otel değil. Evler ayrı ayrı kiralanıyor; rezervasyon ev sahibiyle doğrudan iletişimle ya da Airbnb üzerinden yapılıyor.

Esbelli Evi ne zaman açıldı?

Otelin kendi tarihçesine göre 1990’da. Kurucu Süha Ersöz ilk tarihi kaya evini 1987’de satın almış.

Ürgüp’teki eski evler kaç yaşında?

Budak’a göre Kapadokya’da ayakta kalan geleneksel konutlar 18. ile 20. yüzyıllar arasında yapılmış. Dırık ve Tekinalp’in incelediği 18 evdeki kitabeler 1851 ile 1908 arasına tarihleniyor.

“Kapadokya evi” ne demek?

Ayşe Budak’ın bölge konutları için önerdiği bir adlandırma. Makaleye göre ortak usta gelenekleri ve mübadele sonrası yer değişimi nedeniyle bu evleri “Rum evi” ya da “Türk evi” diye ayırmak yetersiz kalıyor.

Kaynaklar

1. Dırık, A. ve Tekinalp, P. (2022). 19. yüzyılda Ürgüp’te Rumların yaşadığı mahallelerde yer alan konutlar üzerine mimari değerlendirme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 39(2), 682-710.
2. Budak, A. (2024). Kapadokya bölgesi geleneksel konut mimarlığının temel karakteristikleri: Malzeme, plan ve iç mekân detayları. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 30, 127-164.
3. Oflaz, M. (2012). Ürgüp. TDV İslâm Ansiklopedisi, 42, 359-361.
4. Esbelli Evi. About ve Contact and Booking. Otelin resmi sitesi, erişim 24 Ekim 2026.
5. Time Out Türkiye. (2024, 30 Mayıs). Kaya Evler by Esbelli Evi, Ürgüp. Erişim 24 Ekim 2026.
6. Turkey Travel Planner. Esbelli Evi Cave Inn, Ürgüp. Son güncelleme 6 Ağustos 2025, erişim 24 Ekim 2026.

Blogdaki diğer otel hikayeleri: Selçuklu Evi, Ürgüp ve Hich Hotel Konya.

Metin: Raziye Kaya