Behram Paşa Hanı, Sivas merkezde Paşabey Mahallesi’nde, 16. yüzyılın ikinci yarısında Rum Beylerbeyi Behram Paşa’nın yaptırdığı bir şehir hanı. Yolcular için kurulan yapı 19. yüzyılın sonunda süvari kışlasına çevrildi ve 1976’ya kadar Milli Savunma Bakanlığı tarafından kullanıldı. 2018’de biten restorasyonun ardından bugün Behrampaşa Otel adıyla butik otel.
Instagram’da bu hanı “Kapıdaki kitabe hanı değil, kışlayı anlatıyor” diye anlatmıştım. Bu yazı aynı hikayenin kaynaklarıyla birlikte uzun hali.
Behram Paşa Hanı Sivas’ta ne zaman ve kim tarafından yapıldı?
Han 16. yüzyılın ikinci yarısında, Behram Paşa’nın Rum Eyaleti beylerbeyi olduğu dönemde yapıldı. Türkiye Turizm Ansiklopedisi’ndeki madde bu tarihlendirmeyi Vakıflar Genel Müdürlüğü kayıtlarına dayandırıyor. Hanın Sivas’a gelen yolcuları ağırlamak için bir şehir kervansarayı olarak kurulduğunu da yazıyor.
Bazı kaynaklar daha kesin bir yıl veriyor: 1576. Sivas İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün sayfası hanın 1576’da Kurşunlu Hamam ile birlikte yaptırıldığını kaydediyor. Ancak bu yılı taşın üzerinde doğrulamak mümkün değil, çünkü yapının inşa kitabesi günümüze ulaşmadı. Bu yüzden bu yazıda kesin yıl yerine “16. yüzyılın ikinci yarısı” ifadesini esas alıyorum, 1576’yı da kaynaklarda geçen tarih olarak not ediyorum.
İTÜ’de 2007’de hazırlanan Nisa Semiz’in restorasyon tezi de aynı çerçeveyi veriyor: iki katlı, avlulu bir şehir hanı. Teze göre zemin kat büyük olasılıkla ticaret için kullanılıyordu.
Hanı hangi Behram Paşa yaptırdı?
Bu sorunun kesin bir cevabı yok. İnşa kitabesi olmadığı için baninin adı taşta yazmıyor. Kaynaklar hanı Behram Paşa’ya bağlıyor, ama 16. yüzyılda aynı adı taşıyan birden fazla Osmanlı yöneticisi var.
Züleyha Şener’in İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nde hazırladığı 2019 tarihli çalışma bu meseleyi ele alıyor. Çalışmaya göre kaynaklarda iki aday öne çıkıyor: “Sağır” lakaplı Behram Paşa ve “Halhallı” lakaplı Behram Paşa. Çalışmanın aktardığı arşiv belgeleri birbiriyle çelişiyor, bu yüzden kimlik konusu tartışmalı kalıyor. Bu yazıda bani için kaynakların ortak kullandığı “Rum Beylerbeyi Behram Paşa” ifadesini kullanıyorum.
Kapıdaki kitabe neyi anlatıyor?
Kapıdaki kitabe hanın yapılışını değil, kışlaya dönüştürülmesini anlatıyor. Girişin üzerindeki yazı, II. Abdülhamid tuğralı bir tamir kitabesi. Sivas İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bu kitabenin 1316 tarihli olduğunu ve yapının o tarihte askeri süvari kışlasına dönüştürüldüğünü yazıyor. Türkiye Turizm Ansiklopedisi tarihi 1898-99 olarak veriyor.
Ansiklopedi maddesi manzum kitabeden bir dizeyi de aktarıyor: “Oldı süvâri askerine kışla-i hümâyûn”. Yani bina, süvari askeri için devlete ait bir kışla oldu.
İnşa kitabesi kayıp olduğu için kaynakların andığı tek kitabe bir dönüşüm kaydı. Yolculara ve kervanlara hizmet veren bir yapı, 19. yüzyılın sonunda atlı birlikleri barındırmaya başladı.
Han kışladan sonra nasıl kullanıldı?
Bina Cumhuriyet döneminde de askeri amaçla kullanıldı. Milli Savunma Bakanlığı yapıyı 1976’ya kadar elinde tuttu. Han 1977’de korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edildi.
Mülkiyet Vakıflar Genel Müdürlüğü’nde. Türkiye Turizm Ansiklopedisi’ne göre yapı 1978-81 arasında onarıldı ve sonra kiraya verildi. Semiz’in tezi bu yılların ayrıntısını veriyor: han otopark, çay bahçesi ve depo olarak kullanıldı, tezin hazırlandığı 2007’de ise içinde bir mermer atölyesi vardı. Tez, bu farklı kullanımların yapıya zarar verdiğini not ediyor.
Behram Paşa Hanı ne zaman otel oldu?
Restorasyon 2018’de tamamlandı ve han butik otele dönüştü. Yeniden onarım ihtiyacı doğunca Vakıflar Genel Müdürlüğü 2010’da yapıyı “Restore Et, İşlet, Devret” modeliyle Sivas Belediyesi’ne tahsis etti. Daily Sabah’ın Ocak 2018 tarihli haberine göre restorasyon 2015’te başlamıştı.
Oda sayısı konusunda kaynaklar ayrışıyor. Türkiye Turizm Ansiklopedisi otelin 43 oda ve 85 yatakla çalıştığını, ayrıca bir restoran ve kafesi olduğunu yazıyor. Güncel rezervasyon sitelerinde ise 48 oda bilgisi geçiyor. Bu farkı otelin kendisiyle doğrulamadım.
Han neden diğer Sivas hanlarına benzemiyor?
Planı ve giriş cephesi, Sivas’taki hanlardan çok Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki Osmanlı hanlarına yakın. Bu karşılaştırma Türkiye Turizm Ansiklopedisi’ndeki maddeye ait.
Yapı iki katlı, kareye yakın dikdörtgen planlı ve açık avlulu. Güney, doğu ve batıda olmak üzere üç girişi var, ana giriş güneyde. Güneydoğu cephesindeki çıkıntılı eyvan binanın geri kalanından yüksek tutulmuş ve girişi anıtsal biçimde öne çıkarıyor. Güney cephede düzgün kesme taş, doğu, batı ve kuzey cephelerde daha kaba işlenmiş taş kullanılmış. Avlu ve revaklarda da kesme taş var. Taşıyıcı sistemde yığma duvarlar, payeler, sivri kemerler, beşik ve çapraz tonozlar ile kubbeler var.
Bu yazının anlattığı dönemle bağlantılı başka hanları da blogda yazdım. Doğu ve Güneydoğu hanlarıyla karşılaştırma için Diyarbakır’daki Deliller Hanı yazısına, aynı yüzyılda bir sadrazamın yaptırdığı kervansaray için Edirne Rüstem Paşa Kervansarayı yazısına bakabilirsiniz.
Otelde kalırken nelere bakmalı?
Önce giriş kapısının üzerindeki tamir kitabesine ve II. Abdülhamid tuğrasına bakın. İnşa kitabesi kayıp olduğu için kaynakların andığı tek kitabe bu.
Güneydoğudaki yüksek giriş eyvanını dışarıdan görün, sonra güney cephedeki düzgün kesme taşla diğer cephelerdeki daha kaba taş işçiliğini karşılaştırın. Avluda revakları ve kemerleri izleyin.
Hanın hemen batısında Kurşunlu Hamam duruyor. Behram Paşa Hamamı olarak da bilinen bu çifte hamamın da aynı bani tarafından yaptırıldığı düşünülüyor. Ancak iki yapının tek bir külliye olarak tasarlanıp tasarlanmadığı belgelenmiş değil. Yaklaşık 50 metre güneybatıda ise 14. yüzyıldan kalan Ahi Emir Ahmed Türbesi var. Türbe handan da hamamdan da bağımsız bir yapı.
Otelin adresi Paşabey Mahallesi, Arap Şeyh Caddesi No: 29/1, Merkez, Sivas.
Sıkça sorulan sorular
Behram Paşa Hanı kaç yılında yapıldı?
Vakıflar kayıtlarına dayanan kaynaklar 16. yüzyılın ikinci yarısını veriyor. Bazı kaynaklarda 1576 yılı geçiyor, ancak inşa kitabesi kayıp olduğu için bu yıl taş üzerinde doğrulanamıyor.
Kapıdaki kitabe ne zamana ait?
Kitabe 1316 tarihli bir tamir kitabesi, Türkiye Turizm Ansiklopedisi bunu 1898-99 olarak veriyor. II. Abdülhamid tuğralı ve yapının süvari kışlasına dönüştürüldüğünü kaydediyor.
Behram Paşa Hanı’nın sahibi kim?
Yapı Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait. 2010’da “Restore Et, İşlet, Devret” modeliyle Sivas Belediyesi’ne tahsis edildi.
Behrampaşa Otel bugün açık mı?
Ekim 2026 itibarıyla rezervasyon sitelerinde satışta görünüyor ve en yeni misafir yorumları Eylül 2026 tarihli. Konaklamadan önce otelle doğrudan iletişime geçmenizi öneririm.
Kaynaklar
- Pürlü, K. (2020). Behram Paşa Hanı. N. Kozak (Ed.), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi.
- Semiz, H. N. (2007). Sivas Behram Paşa Hanı restorasyon projesi [Yüksek lisans tezi, danışman Zeynep Ahunbay]. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sivas İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. Behram Paşa Hanı.
- Şener, Z. (2019). Sivas Behram Paşa Hanı: Behram Paşa’nın kimliği sorunu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü.
- Daily Sabah. (4 Ocak 2018). 442-year-old house to become boutique hotel in Turkey’s Sivas.
Yayın tarihi: 17 Ekim 2026
Metin: Raziye Kaya
Bir Cevap Yazın